Meer en beter

Naar een moderner kapitalisme

Photo by Vicko Mozara on Unsplash

De internetrevolutie: alles is overal

In de jaren negentig van de vorige eeuw was bijna iedereen ervan overtuigd dat het internet alles zou veranderen. Er werden boeken geschreven met titels als: “Nieuwe regels voor de nieuwe economie”. Informatie, dat wil zeggen alles wat te digitaliseren valt, zou gratis worden. De goeroes vielen over elkaar heen om het einde te voorspellen van kranten, uitgevers en televisiemaatschappijen, maar ook van reisbureaus en andere “poortwachters”: bedrijven die geld verdienen doordat zij als enige de weg weten in een onoverzichtelijke markt.

Zo bezien valt het allemaal wat tegen, de internetrevolutie. Kranten en uitgevers zijn er nog steeds, en we hebben er in de vorm van Facebook en Uber nieuwe poortwachters bijgekregen, die bovendien een stuk slechter gemanierd zijn dan de oude.

Maar toch is er iets heel belangrijks aan het veranderen, onder de oppervlakte. Als we dat herkennen en koesteren, kunnen we het DNA van het kapitalisme misschien veranderen. Maar opgelet: de tegenkrachten zijn sterk.

De kern van de internetrevolutie (en de daarop volgende mobiele revolutie) is dat alle informatie in principe heel snel en heel goedkoop overal beschikbaar is. Dat biedt kansen om alternatieven te ontwikkelen voor de besluitvormingsmachines uit het industriële tijdperk. Want dat is wat een multinational, of een ministerie, in wezen is: een constructie om informatie te verzamelen en beslissingen te nemen in een wereld waarin iedereen maar een klein stukje van de benodigde informatie heeft.

Organisaties: platter en kleiner

De nadelen van dit model kennen we. Grote organisaties krijgen eigen belangen, en doordat ze over geld en macht beschikken hebben ze vaak ook de ruimte om die eigen belangen na te streven. Bij bijvoorbeeld banken, oliemaatschappijen, tabaksfabrikanten en de farmaceutische industrie hebben we gezien dat de eigen belangen soms verschillen van het algemeen belang.

Maar het kan nu dus anders. We kunnen bedrijven nu “plat” organiseren: zonder managementlagen, maar met een informatiesysteem dat ervoor zorgt dat elk team en ieder individu altijd de informatie heeft om een afgewogen beslissing te nemen. We kunnen “decentrale systemen” bouwen, waarbij alle informatie overal in het netwerk aanwezig is, en niet alleen maar bij een centrale partij.

We zouden grotendeels zonder energiebedrijven kunnen, als elk huishouden ook energieproducent wordt. Zonnepanelen op het dak, of via een coöperatie deelnemen in een lokaal zonnepark, en dan de tekorten en overschotten automatisch verhandelen. In dezelfde lijn zouden we, grotendeels, het 5G-netwerk voor mobiele data kunnen organiseren. Dit netwerk heeft heel veel antennes nodig, op korte afstand van elkaar. Dus je zou een coöperatieve provider kunnen oprichten. Flinke korting, of misschien wel geld toe, voor de leden die zelf een antenne op hun dak zetten.

Maar ja, zoiets gaat niet vanzelf. Als de overheid de 5G-frequenties voor een paar honderd miljoen euro gaat veilen, dan komt zo’n coöperatie er niet. Dan gaat de frequentie naar één van de drie grote providers, die vervolgens zijn uiterste best zal moeten doen om de investering terug te verdienen — wat daar ook voor nodig is.

Financiële innovatie is nodig

De vennootschap op aandelen was een belangrijke financiële innovatie. Ze maakte het mogelijk om het kapitaal bij elkaar te brengen dat in de zeventiende eeuw nodig was voor de scheepvaart en in de achttiende voor de industriële revolutie. Inmiddels kennen we ook de nadelen van het aandeelhouderskapitalisme. Het is eenzijdig gericht op winst en groei, en letterlijk alles wat je verder in een samenleving wilt behouden of bereiken moet je regelen met wetgeving en daarop gebaseerde overheidsinterventies. Informatietechnologie maakt nieuwe organisatievormen mogelijk, die andere intrinsieke doelstellingen hebben, zodat er minder gerepareerd hoeft te worden door de overheid. Maar deze nieuwe vormen hebben het zwaar: het hele spelregelboekje is geschreven voor het aandeelhouderskapitalisme.

Dus als we het kapitalisme willen vernieuwen, dan is daar actief overheidsbeleid voor nodig: mededingingsbeleid, aanbestedingsbeleid, belastingwetgeving. De grote bedrijven zullen dit anti-kapitalistisch noemen, en links, en slecht voor het vestigingsklimaat, maar laat je niets wijsmaken. Bedrijven die zo groot, rijk en machtig zijn als Shell (of Facebook) horen helemaal niet thuis in een markteconomie. Een markt geeft de beste uitkomsten als geen van de partijen machtig genoeg is om de spelregels te beïnvloeden. En markten geven de beste uitkomsten als ze lokaal zijn, dat wil zeggen als de marktpartijen zelf niet alleen de lusten, maar ook de eventuele lasten dragen (het zogeheten “je-poept-niet-waar-je-eet principe”).

Burgercoöperaties passen dus veel beter in een markteconomie dan multinationals. Maar er is meer. Een wereldwijde beweging binnen de accountancy, bekend onder de naam Reporting 3.0, vraagt zich af waarom bedrijven alleen verantwoording afleggen over hun gebruik van financieel kapitaal. Een bedrijf gebruikt en verbruikt immers ook andere hulpbronnen: menselijk kapitaal, sociaal kapitaal, natuurlijk kapitaal. Als je dat allemaal meerekent, zou het best eens kunnen dat een burgercoöperatie een veel hogere return on investment heeft dan een multinational. Een burgercoöperatie versterkt meestal de gemeenschap, en creëert daarmee sociaal kapitaal. Een multinational doet dat in het beste geval heel selectief.

Dit is dan ook een pleidooi voor meer, beter en moderner kapitalisme. Niet voor minder. De paradox is: daar gaat de markt niet voor zorgen. Niet vanzelf.

--

--

--

Entrepreneur. Economist. Writer. Blockchain, basic income, social innovation, post-growth economics. Groningen, the Netherlands. www.ronaldmulder.com

Love podcasts or audiobooks? Learn on the go with our new app.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Ronald Mulder

Ronald Mulder

Entrepreneur. Economist. Writer. Blockchain, basic income, social innovation, post-growth economics. Groningen, the Netherlands. www.ronaldmulder.com

More from Medium

Slope unblocked games WTF: Steps To Play WTF Slope Through Unblock

#MeToo: A Catalyst for the Younger Generation

Dr Allen Steven Lycka, a retired dermatologist from Edmonton, Alberta, Canada interviews 22X Emmy…

Listen to Our Cries by Ria Bahadur